หากใครเคยเรียนเกี่ยวกับการวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตบนโลก คงจะคุ้นเคยกับเรื่องที่ว่าครั้งหนึ่งปลาในมหาสมุทรถูกคลื่นซัดมาเกยตื่น ก่อนที่พวกมันจะพัฒนาครีบให้กลายเป็นขาอันแข็งแรงจนกลายเป็นสัตว์บก ซึ่งรอยต่อของวิวัฒนาการนี้คุณอาจจะหาคำตอบได้จาก “ปลาตีน” นั่นเองครับ

ปลาตีน (Mudskipper)

แม้ชื่อของมันจะไม่ค่อยน่าฟังสักเท่าไร แต่ปลาตีน หรือ “Mudskipper” เป็นปลาที่น่าทึ่งมากเลยทีเดียว พวกมันมีความสามารถในการคืบคลานตามชายหาดได้ด้วยครีบ แถมยังใช้เวลาส่วนใหญ่ในการทำกิจกรรมบนบกมากกว่าในน้ำเสียอีก ทำให้นักชีววิทยาต่างให้ความสนใจเพื่อศึกษารอยต่อของการวิวัฒนาการจากปลาสู่คนอีกด้วย

นอกเหนือจากความสามารถในการเดินเล่นบนชายหาดแล้ว ปลาตีนยังพัฒนาวิธีการในการจับเหยื่อบนบกให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นด้วย “ลิ้นที่ทำจากน้ำ” โดยปกติแล้ว เวลาปลาในน้ำจะฮุบกินเหยื่อ พวกมันจะใช้กระดูกไฮออยด์ (Hyoid) ในส่วนของขากรรไกรดันปากส่วนล่างให้ขยายและยื่นออกมาข้างหน้า กระบวนการนี้จะสร้างแรงดึงให้น้ำกลายเป็นวงวนเข้ามาในปาก เมื่อเหยื่อเคลื่อนไหวไม่ได้พวกมันก็จะฮุบเหยื่อเข้าไปกินอย่างเอร็ดอร่อย

ทว่า นั่นคือวิธีการที่ปลาทั่วไปใช้ในน้ำ แต่เมื่อปลาตีนมาอยู่บนบกพวกมันไม่ได้มีน้ำห้อมล้อม นักชีววิทยาจึงศึกษาพฤติกรรมของปลาตีนโดยเก็บภาพด้วยกล้องความเร็วสูง ผลปรากฏว่าจังหวะที่ปลาตีนอ้าปากและยื่นขากรรไกรหมายจะจับเหยื่อ มันปล่อยฟองอากาศที่มีน้ำอยู่ภายในออกมาพร้อม ๆ กันด้วย น้ำจะปกคลุมไปที่เหยื่อเพื่อยึดจับไม่ให้เหยื่อหนีไปไหน ก่อนที่ปลาตีนฮุบเหยื่อพร้อมดึงน้ำกลับเข้ามาด้วย (ผมจะแปะลิ้งค์คลิปวิดีโอดังกล่าวไว้ใต้คอมเมนท์นะครับ ทุกคนจะได้เห็นภาพชัดเจนและเข้าใจมากขึ้น)

โดยนักชีววิทยาเรียกลิ้นที่ทำจากน้ำนี้ว่า “Hydrodynamic tongue” นอกจากจะช่วยในการจับเหยื่อแล้ว มันยังช่วยให้ปลาตีนสามารถกลืนเหยื่อได้ง่ายขึ้น นั่นจึงเป็นสาเหตุว่าทำไมเวลาปลาตีนขึ้นมาจากน้ำ พวกมันจะต้องอมน้ำไว้ในปากตลอดเวลาด้วย ซึ่งปกติแล้วปลาตีนจะสามารถกินจนอิ่มได้โดยไม่ต้องกลับลงน้ำบ่อย ๆ ต่างจากปลาดุกที่ชอบหมกตัวอยู่ในโคลนตมตามคันนา พวกมันจะไม่สามารถหาอาหารบนบกได้ เพราะไม่สามารถสร้างลิ้น Hydrodynamic tongue ได้เหมือนปลาตีน

นักชีววิทยาเชื่อว่า กลไกการสร้างลิ้น Hydrodynamic tongue ของปลาตีน น่าจะเป็นวิธีการเดียวกับที่สัตว์เลื้อยคลานหรือสัตว์ครึ่งน้ำครึ่งบกในยุคดึกดำบรรพ์นำมาใช้ในการหาเหยื่อบนบก หลังจากที่พวกมันพยายามย้ายชีวิตจากท้องทะเลขึ้นมาโลดแล่นบนแผ่นดินใหญ่ จากนั้นจึงแตกสายวิวัฒนาการเพื่อพัฒนาเป็นลิ้นที่ใช้กล้ามเนื้อ ซึ่งมีประสิทธิภาพในการจับเหยื่อและกลืนอาหารมากกว่านั่นเอง

Fact – รู้หรือไม่ ? จริง ๆ แล้วปลาบางชนิดมีลิ้นด้วยนะ แต่ลิ้นของปลาเหล่านี้ไม่สามารถยืดหดหรือควบคุมได้ จึงไม่สามารถใช้ในการจับเหยื่อหรือช่วยในการกลืน แต่มันช่วยให้ปลาบดเคี้ยวอาหารชิ้นใหญ่ได้ละเอียดมากขึ้น (ถ้าสังเกตดี ๆ ลิ้นของปลาพวกนี้จะมีความหยาบหรืออาจมีเขี้ยวเล็ก ๆ กระจายอยู่ทั่วอีกด้วย)

จำนวนทั้งหมด 2384 รายการ
1
2
3
4
5
...
199